Otomatik şanzıman sürüşü kolaylaştırır ama "vitesi D'ye al ve unut" kadar basit değildir. Birkaç doğru alışkanlık şanzımanın ömrünü uzatır ve pahalı onarımların önüne geçer. Önce elindeki şanzımanın tipini bilmekte fayda var.
Şanzıman tipleri
- Tork konvertörlü (klasik otomatik): Motor ile şanzıman arasında sıvı ile güç aktaran bir tork konvertörü bulunur. Kalkışları yumuşaktır, dayanıklıdır. Örneğin Peugeot, Citroën ve Opel'in EAT6 ve EAT8 şanzımanları bu türdendir.
- Çift kavramalı (DSG, EDC, DCT, PowerShift gibi): Aslında otomatik çalışan iki manuel şanzımandır. Biri tek, diğeri çift vitesleri hazırda tutar, vites geçişleri çok hızlıdır. Volkswagen grubunun DSG'si ve Renault'nun EDC'si bu gruptadır.
- CVT (sürekli değişken): Sabit vitesler yerine kayış ya da zincir ile kademesiz oran değişimi sağlar. Hızlanırken devrin sabit kalması bu yüzdendir.
Aracında hangi şanzımanın olduğunu ve üreticinin özel önerilerini kullanım kılavuzunda bulabilirsin.
Temel kurallar
- Vitesi P'den çıkarırken ve D ile R arasında geçerken ayağın frende olsun.
- R ya da P konumuna yalnızca araç tamamen durduktan sonra geç. Araç hareket halindeyken P'ye almak park kilidine ve şanzımana zarar verebilir.
- Motor yüksek devirdeyken vitesi N'den D'ye ya da R'ye atma.
- Sol ayağını kullanma. Gaz ve frene tek ayakla basmak hem güvenli hem şanzıman dostudur.
Yokuş aşağı N'de inme
Yakıt tasarrufu için yokuş aşağı vitesi N'ye almak yaygın bir yanlıştır. Modern motorlar vitesteyken ve gaz pedalı bırakılmışken zaten yakıt püskürtmeyi keser. N konumunda ise motor rölantide yakıt harcar. Daha önemlisi, motor freni devreden çıkar ve tüm yük fren balatalarına biner. Uzun inişlerde frenler ısınıp zayıflayabilir. Ani bir durumda hızlıca yeniden vitese almak da zaman kaybettirir. Uzun inişlerde D'de kal, gerekiyorsa manuel modda düşük vites seç.
Yokuşta park etmenin doğru sırası
- Aracı ayak freniyle tamamen durdur.
- Fren pedalına basmaya devam ederken el frenini çek.
- Vitesi P konumuna al.
- Fren pedalını bırak ve motoru kapat.
Bu sırada aracın ağırlığı el frenine biner, P konumundaki küçük park kilidi pimi zorlanmaz. Tersini yaparsan ertesi gün vitesi P'den çıkarırken sert bir vuruntu hissedebilirsin, bu pimin yük altında kaldığını gösterir. Kalkarken de önce frene bas, vitesi D'ye al, sonra el frenini indir.
Çift kavramalı şanzımanlara özel
- Yokuşta aracı gaz pedalıyla yerinde tutma. Kavrama kayarak ısınır ve aşınır. Fren pedalını ya da yokuş kalkış desteğini kullan.
- Sıkışık trafikte çok yavaş, sürekli gaz-fren arasında sürünmek kavramaları yorar. Mümkünse önündeki araçla biraz mesafe bırakıp tek seferde ilerle.
- Şanzıman aşırı ısınma uyarısı verirse güvenli bir yerde dur, vitesi P'ye al ve şanzımanın soğumasını bekle.
Uzun beklemelerde
Trafik ışığında kısa beklemelerde D'de fren pedalına basılı beklemek sorun değildir. Uzun beklemelerde N konumunu kullanabilirsin, ancak hareket etmeden önce D'ye almayı unutma.
Şanzıman yağı "ömür boyu" değildir
Birçok üretici şanzıman yağını uzun aralıklı ya da ömür boyu olarak tanımlar. Ancak yağ zamanla ısıyla bozulur. Özellikle şehir içi, sıcak iklim ve yoğun trafikte kullanılan araçlarda belirli aralıklarla değiştirmek şanzımanın ömrünü uzatır.
Ne zaman ustaya gelmelisin?
Vites geçişlerinde vuruntu, gecikmeli kavrama, devrin yükselip aracın hızlanmaması, titreme ya da şanzıman uyarısı varsa sorunu büyümeden kontrol ettirmek gerekir. Şanzıman yağı değişimi ve arıza tespiti için randevu alabilirsin.