Her yıl ilk soğuk sabah atölyenin telefonu aynı cümleyle çalar: "Araba çalışmıyor." Çoğu zaman suçlu, yaz boyunca son günlerini sessizce yaşamış bir akü oluyor. Kış, aracın zayıf noktalarını acımasızca ortaya çıkarıyor. Ekim-kasım aylarında yapılacak yarım saatlik bir kontrol, ocak ayında yolda kalmaktan çok daha ucuz.
Kontrol tablosu
Önce genel tabloyu vereyim, ardından en çok sorun çıkaran başlıklara tek tek gireceğim.
| Kontrol | Neden önemli? | Kendiniz yapabilir misiniz? |
|---|---|---|
| Akü testi | Soğukta akünün verebildiği akım düşer, marş motorunun ihtiyacı artar | Test cihazı gerekir |
| Antifriz koruma derecesi | Donma motor bloğuna ve radyatöre zarar verir | Refraktometre ile ölçülür |
| Lastik diş derinliği ve basınç | Kaygan zeminde tutunma ve fren mesafesi | Evet |
| Silecekler ve cam suyu | Görüş | Evet |
| Aydınlatma | Kısa günler, sis, yağmur | Evet |
| Kızdırma bujileri (dizel) | Soğuk çalıştırma | Teşhis cihazıyla kontrol edilir |
| Motor yağı ve filtreler | Soğuk çalıştırmada yağlama, dizelde yakıt filtresi | Kısmen |
Akü: Kışın ilk kurbanı
Soğukta akünün içindeki kimyasal tepkime yavaşlar ve verebildiği akım düşer. Aynı anda motor yağı kalınlaştığı için marş motoru daha fazla akım ister. Yazın sorunsuz çalıştıran dört-beş yaşındaki bir akü, ilk eksi derecelerde pes edebilir.
Akünün voltajına bakmak tek başına yeterli değil; 12,6 volt gösteren bir akü bile yük altında çökebilir. Doğru olan, soğuk marş akımını (CCA) ölçen bir test cihazıyla kontrol ettirmek. Son haftalarda marşın biraz ağır döndüğünü fark ettiyseniz bunu bir uyarı sayın. Akü genelde haber vererek gider, ama bu haberi çoğumuz duymazdan geliriz.
Start-stop sistemli araçlarda bir not daha: Bu araçlarda genelde AGM ya da EFB tipi akü bulunur ve yerine aynı tipte akü takılmalı. BMW ve VW grubu başta olmak üzere birçok markada yeni akünün araca tanıtılması, yani akü kaydı gerekir. Yapılmazsa şarj sistemi yeni aküyü eski akü gibi şarj eder ve ömrü kısalır. Akü kaydı teşhis cihazıyla birkaç dakikada yapılır; akü değiştirirken bu adımın atlanmadığından emin olun.
Aracınızı kışın uzun süre kullanmayacaksanız, örneğin haftalarca garajda kalacaksa, aküye uygun bir akıllı şarj cihazı bağlamak ya da en azından haftada bir aracı çalıştırıp yolda biraz sürmek iyi olur. Rölantide beş dakika çalıştırmak aküyü şarj etmeye yetmez.
Antifriz ve soğutma sistemi
Antifriz sadece donmayı önlemez, soğutma sisteminin içini korozyondan da korur. Yaz boyunca hararet tehlikesine karşı su eklenmiş bir sistemde koruma derecesi düşmüş olabilir. Antifriz-su karışımı genelde yarı yarıya hazırlanır ve bu oran yaklaşık eksi 35 dereceye kadar koruma sağlar. Ölçüm refraktometreyle birkaç saniyede yapılır.
Dikkat edilmesi gereken bir konu daha var: Farklı teknolojideki antifrizler birbirine karıştırılmamalı. Renk tek başına güvenilir bir gösterge değil, çünkü markalar farklı renkler kullanabiliyor. Aracınızın istediği standardı (VW için G12 ve G13 gibi) kullanım kılavuzundan kontrol edin. Emin değilseniz depoya rastgele bir antifriz eklemek yerine sistemi doğru ürünle yenilemek daha sağlıklı.
Soğutma sisteminde hortumların sertleşip çatlamaması, radyatör kapağının sağlam olması ve genleşme kabındaki seviyenin min ve max arasında durması da bu kontrolün parçası. Kışın ortaya çıkan hararet sorunları genelde yazdan kalma küçük bir kaçağın büyümesinden kaynaklanır.
Lastikler ve basınç
Hava sıcaklığı 7 derecenin altına indiğinde yaz lastiğinin hamuru sertleşir ve tutunması belirgin şekilde azalır. Kış lastiği bu sıcaklıklarda yumuşak kalacak şekilde üretilir. Türkiye'de kış lastiği, ticari olarak yük ve yolcu taşıyan araçlar için 1 Aralık ile 1 Nisan arasında zorunlu; bu tarihler valiliklerce bölgeye göre değiştirilebiliyor. Hususi otomobillerde zorunlu değil, ama kar ve buzlanma görülen bölgelerde kesinlikle öneririm. Çok sert kış görmeyen şehirlerde dört mevsim lastikler makul bir orta yol.
Kış lastiği takılı olsa bile diş derinliği yeterli değilse işe yaramaz. Dişi 4 milimetrenin altına inmiş bir kış lastiğinin karda performansı belirgin şekilde düşer. Lastiğin yaşına da bakın; yıllarca güneş görmüş, hamuru sertleşmiş bir kış lastiği dişi derin olsa bile beklediğiniz tutunmayı vermez.
Basıncı da unutmayın. Hava soğudukça lastik basıncı düşer; kabaca her 10 derecelik sıcaklık düşüşünde 0,1 bar civarında. Ekimde ayarladığınız basınç ocakta eksik kalabilir. Aracınızın önerilen değerlerini lastik basıncı sayfasından kontrol edebilirsiniz.
Dizel sahiplerine özel
Dizel araçlarda soğuk çalıştırmanın anahtarı kızdırma bujileri. Bir ya da iki bujinin arızası yazın hiç hissedilmez. Kışın ise uzun marş, ilk çalışmada tekleme ve beyaz duman olarak kendini gösterir. Bujilerin direnç değerleri ve kızdırma rölesi teşhis cihazıyla kolayca kontrol edilir; arızalı bujiyi kışın ortasında değil, şimdi değiştirmek en iyisi.
Yakıt filtresi de kış öncesi değişmesi gereken parçalardan. Filtrede biriken su soğukta donabilir. Motorinin içindeki parafin de çok soğuk havada kristalleşerek eski ve kirli bir filtreyi kolayca tıkar. Su ayırıcılı filtrelerde biriken suyu boşaltmak iyi bir alışkanlık.
DPF'li dizellerde kışın rejenerasyon daha zor tamamlanır, çünkü motor geç ısınır ve kısa yollarda hiç ısınmaz. Kış aylarında haftada bir uzun sürüşü ihmal etmeyin.
Görüş ve bagaj
Kışın en çok ihmal edilen konu görüş. Yaz güneşinde sertleşmiş silecek lastikleri camda iz bırakır ve yağmurlu gecelerde görüşü ciddi şekilde bozar. Cam suyu deposuna mutlaka antifrizli cam suyu koyun; düz su eksi derecelerde donar, pompayı ve hortumları zorlar. Farları da gözden geçirin. Sararmış ve matlaşmış farlar ışığı dağıtır, kısa kış günlerinde bu fark çok hissedilir. Sararmanın nedenlerini ve ne zaman parlatmanın yeteceğini far sararması rehberimizde anlattık.
Uzun yola çıkacaksanız bagajda şunlar bulunsun:
- Takviye kablosu
- Lastik ölçünüze uygun kar zinciri ya da tekstil zincir
- Battaniye, eldiven ve el feneri
- Buz kazıyıcı
- Çekme halatı ve reflektörlü yelek
- Telefon şarj kablosu, biraz su ve atıştırmalık
Kapı fitillerine silikon sprey sürmek, donan kapılar için küçük ama etkili bir önlem. Bir de takvim hatırlatması: Ocak ayı aynı zamanda MTV'nin ilk taksit dönemi. Ne kadar ödeyeceğinizi MTV hesaplama sayfasından önceden görebilirsiniz.
Sık sorulanlar
Kışın motoru rölantide ısıtmak gerekir mi?
Modern motorlarda uzun süre rölantide beklemek gereksiz. Çalıştırdıktan sonra yarım dakika kadar bekleyip, ilk kilometrelerde yüksek devire çıkmadan sakin sürmek motoru rölantiden hem daha hızlı hem daha sağlıklı ısıtır.
Akü kaç yılda değişmeli?
Kesin bir süre yok; kullanım ve iklim belirliyor. Ama dört-beş yaşını geçmiş bir aküyü kış öncesi test ettirmeden kışa girmeyin.
Kış lastiği ne zaman takılmalı?
Hava sıcaklığı düzenli olarak 7 derecenin altına inmeye başladığında. Çoğu bölgede bu kasım ayına denk gelir.
Kış için motor yağı değiştirmek gerekir mi?
Üreticinin önerdiği yağ zaten dört mevsim kullanıma uygun. Yağ değişimi yaklaştıysa periyodik bakımı kış öncesine denk getirmek mantıklı; temiz yağ soğuk çalıştırmada motoru daha iyi korur.
Aracınız için konuşalım
Sorununuzu anlatın, birlikte bakalım. Ön kontrol ücretsiz.