Sekiz-on yaşındaki araçların çoğunda aynı tablo var: Boya hâlâ fena değil, ama farlar sapsarı ve mat. Araç bir anda olduğundan yaşlı görünüyor. Daha önemlisi, gece yolu da daha az görüyorsunuz. İyi haber şu ki çoğu durumda farı değiştirmeye gerek yok. Kötü haber de şu: Yanlış yapılmış bir parlatma birkaç ay içinde aynı sarılığa geri döner.
Farlar neden sararıyor?
Eskiden far camları gerçekten camdı. Bugün neredeyse bütün araçlarda far camı, polikarbonat denen sert ve şeffaf bir plastikten yapılıyor. Polikarbonat hafiftir, darbeye dayanıklıdır, karmaşık şekillere kolayca girer. Ama güneşin UV ışınlarına karşı savunmasızdır. Bu yüzden fabrikada üzerine ince ve sert bir UV koruyucu kaplama uygulanır.
Sararma bu kaplamanın zamanla yıpranmasıyla başlar. Kaplamayı yıpratan başlıca etkenler:
- Güneş ışığı, özellikle sürekli açıkta park eden araçlarda
- Halojen ampullerin yaydığı ısı
- Fırçalı otomatik yıkamalar ve kuru bezle yapılan sert silmeler
- Yol tuzu, taş ve kum darbeleri
- Agresif kimyasallar ve bazı böcek temizleyiciler
Kaplama bir kez inceldiğinde ya da delindiğinde UV ışınları doğrudan polikarbonata ulaşır. Plastiğin yüzeyi oksitlenir ve sararır. İlerleyen aşamada yüzeyde ince bir örümcek ağı gibi mikro çatlaklar oluşur. Bu yüzden aynı yaştaki iki araçtan kapalı garajda duranın farları çoğu zaman yıllarca temiz kalırken, sokakta yatanınkiler çok daha erken sararır.
Daha önce parlatılmış farlar da ayrı bir grup. Fabrika kaplaması bir kez zımparayla alınmış ve yerine koruma uygulanmamışsa far, ilk sararmasından çok daha hızlı ikinci kez sararır. "Geçen yıl parlattırdım, yine aynı oldu" diyenlerin neredeyse hepsinde hikâye bu.
Sadece görüntü meselesi değil
Sararmış bir far ışığı hem azaltır hem dağıtır. Yolu aydınlatması gereken ışığın bir kısmı farın yüzeyinde emilir, bir kısmı kontrolsüz biçimde etrafa saçılır. Siz daha az görürken karşıdan gelen sürücü daha çok kamaşır. Yağmurlu bir gecede, ıslak asfaltta bu fark çok belirgin hissedilir.
Muayenede de farlar kontrol edildiği için ağır sararma ve bozulmuş ışık dağılımı orada da sorun çıkarabilir. Kısacası far parlatma kozmetik bir iş gibi görünse de aslında bir görüş ve güvenlik meselesi.
Şunu da ekleyeyim: Gece görüşünden şikâyet eden her araçta suçlu sararma değil. Halojen ampuller zamanla ışık şiddetini kaybeder, far ayarı bir çarpma ya da süspansiyon değişiminden sonra kayabilir. Parlatmadan sonra far ayarını kontrol ettirmek ve birkaç yaşındaki ampulleri çift olarak yenilemek, işin sonucunu belirgin şekilde iyileştirir.
Doğru far parlatma nasıl yapılır?
En çok yapılan hata, farı sadece pasta-cila ile parlatıp bırakmak. Sararmış tabakanın üstü hafifçe alınır, far ilk gün pırıl pırıl olur. Ama altında UV koruması kalmamış polikarbonat birkaç ay içinde yeniden sararır. Doğru süreç şöyle işliyor:
- Farın etrafındaki boya ve tampon maskeleme bandıyla korunur.
- Oksitlenmiş tabaka, kademeli olarak inceltilen zımparalarla ıslak zımparalama yapılarak tamamen alınır. Amaç sarılığın bittiği yere kadar inmek, fazlasını değil.
- Zımpara izleri pasta ile giderilir, yüzey yeniden şeffaf hale getirilir.
- Yüzey yağdan, tozdan ve pasta kalıntılarından arındırılır.
- UV koruyucu şeffaf bir kaplama uygulanır ve kürlenmesi beklenir.
Dördüncü ve beşinci adımlar işin görünmeyen ama belirleyici kısmı. Fabrika kaplamasının yerini bir şey almıyorsa yapılan iş kozmetik kalır. Parlatma yaptıracaksanız ya da set alacaksanız ilk soracağınız şey, son katta UV koruyucu kaplama uygulanıp uygulanmadığı olmalı.
Zımparalama aşamasında da dikkat gerekiyor. Polikarbonat sınırsız kalınlıkta değil; her parlatmada yüzeyden bir miktar malzeme alınır. Aynı fara birkaç yılda bir agresif zımparalama yapılması, sonunda yüzeyin dalgalanmasına ve ışık dağılımının bozulmasına yol açabilir. İyi yapılmış tek bir işlem, kötü yapılmış üç işlemden iyidir.
Ne kadar dayanır?
Bu soruya tek bir rakamla cevap vermek mümkün değil, çünkü aracın nerede park ettiği, ne sıklıkla ve nasıl yıkandığı, far içindeki ampulün tipi sonucu çok etkiliyor. Ama yöntemler arasındaki fark net:
| Yöntem | Ne beklemeli? |
|---|---|
| Sadece pasta-cila | İlk gün iyi görünür; açıkta park eden araçta genelde birkaç ay içinde sarılık geri döner |
| Zımpara ve pasta, koruma yok | Daha temiz bir sonuç, ama polikarbonat korumasız kaldığı için sararma yine hızlı |
| Zımpara, pasta ve UV koruyucu kaplama | Doğru uygulandığında yıllarca temiz kalabilir |
Ömrü uzatmak için farları fırçalı yıkamadan uzak tutun, kurulamayı mikrofiber bezle yapın ve mümkünse aracı gölgede park edin. Kaplamanın üzerine ayrıca seramik koruma ya da şeffaf koruyucu film uygulamak ek bir güvence sağlar.
Parlatmanın çözemediği durumlar
Her sararmış far parlatmayla kurtulmaz. Şu durumlarda parlatma ya hiç işe yaramaz ya da sınırlı kalır:
- Sararma farın iç yüzeyindeyse. Dışarıdan zımparayla iç yüzeye ulaşamazsınız.
- Farın içindeki gümüş renkli reflektör ısıdan yanmış ya da kabarmışsa
- Far içinde sürekli nem ve buğu oluşuyorsa; bu bir sızdırmazlık sorunudur
- Çatlaklar polikarbonatın derinine inmişse
Bu durumlarda çözüm farın değişimi. Ama değiştirmeden önce mutlaka bir uzmana gösterin; sararmanın içte mi dışta mı olduğunu anlamak, bazen ilk bakışta sanıldığı kadar kolay değil.
Bir de halojen farlara sonradan takılan LED ve xenon dönüşüm kitlerinden bahsedeyim. Halojen ampul için tasarlanmış bir reflektör bu ışık kaynaklarını doğru odaklayamaz; ışık yukarı ve yanlara saçılır, karşı şeritte kamaşma yaratır. Muayenede de sorun çıkarabilir. Işık yetersizse önce farın kendisini temizleyin, sonra kaliteli ve onaylı halojen ampullere bakın. Ampul değiştirdiğiniz halde far sık sık yanıyor ya da titriyorsa sorun şarj sisteminde ya da kablo tesisatında olabilir; bunu bilgisayarlı arıza tespit ile ayırt etmek mümkün.
Sık sorulanlar
Diş macunuyla far parlatma işe yarar mı?
Diş macunu hafif aşındırıcı olduğu için yüzeydeki ince sarılığın bir kısmını alabilir, ama UV koruması bırakmaz. Sonuç kısa sürede eski haline döner; yüzey eskisinden de korumasız kalır.
Evde set alarak kendim yapabilir miyim?
İçinde UV koruyucu kaplama bulunan setlerle sabırlı biri makul bir sonuç alabilir. En zor kısım son kat: Kaplamayı akıntı yapmadan, toz kapmadan ve her yere eşit kalınlıkta sürmek deneyim istiyor. Sette koruyucu katman yoksa, sonuç profesyonel olmayan bir pasta-cilanın ömrünü geçmez.
Parlatmak mı, değiştirmek mi daha mantıklı?
Sararma dış yüzeydeyse ve reflektör sağlamsa parlatma, yeni far fiyatının küçük bir kısmına benzer bir görüntü verir. İçeride nem, yanmış reflektör ya da kırık bir bağlantı tırnağı varsa değişim kaçınılmaz.
Far parlatma ne kadar sürer?
İki far için, kaplamanın kürlenme süresiyle birlikte genelde birkaç saat. İşi aceleye getirmek en çok son katın kalitesini düşürür.
Parlatmadan sonra araç yıkanabilir mi?
Kaplamanın tam kürlenmesi için ilk birkaç gün basınçlı yıkama ve kimyasal temizlikten kaçının. Sonrasında normal yıkama sorun değil; fırçalı yıkamadan ise her zaman uzak durun.
Boyada da matlaşma var, sebebi aynı mı?
Sebep benzer, yani UV, ama süreç farklı. Boyadaki matlaşma ve vernik atmasını güneş yanığı rehberimizde ayrıca anlattık.
Deneyiminizi paylaşın, soru sorun
Aynı sorunu yaşayan sürücülerin tecrübeleri forumda. Sorununuzu anlatın, toplulukla birlikte çözelim.