Elektrikli araca yeni geçenlerin aklını en çok şarj karıştırır. AC mi DC mi, hangi kablo, neden %80'de yavaşlıyor? Birkaç temel kavramı oturttuğunda şarj planlamak benzin almak kadar sıradan hale gelir.
kW ve kWh farkı
- kWh (kilovatsaat) enerji miktarıdır. Bataryanın kapasitesi kWh ile ifade edilir, depo hacmi gibi düşünebilirsin. Örneğin 60 kWh'lik bir batarya.
- kW (kilovat) güçtür, yani şarjın hızını gösterir. Hortumdan akan suyun debisi gibi düşünebilirsin.
Kabaca hesap: 11 kW güçle şarj edilen bir araç bir saatte yaklaşık 11 kWh enerji alır. Gerçekte kayıplar yüzünden biraz daha az olur.
AC şarj
Evde, iş yerinde ve otoparklarda bulunan şarj noktalarının çoğu AC'dir. Avrupa ve Türkiye'de standart soket Type 2'dir. AC şarjda elektrik, aracın içindeki şarj cihazında (on-board charger) doğru akıma çevrilir. Bu yüzden şarj hızını istasyon değil, çoğu zaman aracın kendi şarj cihazı sınırlar. İstasyon 22 kW verse bile aracın şarj cihazı 11 kW ise araç 11 kW alır.
AC şarj uzun beklemeler için idealdir: gece evde, mesai boyunca iş yerinde.
DC hızlı şarj
DC istasyonlarda dönüşüm istasyonun içinde yapılır ve enerji doğrudan bataryaya verilir. Türkiye'de yaygın soket CCS2'dir. Bazı eski modellerde CHAdeMO kullanılır. DC şarj güçleri onlarca kilovattan yüzlerce kilovata kadar çıkabilir.
DC şarjda güç sabit kalmaz. Batarya boşken yüksek güçle başlar, doldukça araç gücü düşürür. Genelde %80'den sonra şarj belirgin şekilde yavaşlar. Bu yüzden uzun yolda bataryayı %10-20 civarından %80'e kadar doldurup yola devam etmek, %100'e kadar beklemekten çok daha hızlıdır.
Batarya dostu alışkanlıklar
- Günlük kullanımda bataryayı genelde %20 ile %80 arasında tutmak ömrü için iyidir. Çoğu araçta şarj sınırını menüden ayarlayabilirsin.
- Uzun yoldan önce %100'e şarj etmek sorun değildir. Önemli olan bataryayı uzun süre %100'de ya da çok düşük seviyede bekletmemektir.
- LFP (lityum demir fosfat) bataryalı bazı araçlarda üretici düzenli olarak %100'e şarj etmeyi önerir. Kendi aracının önerisini kullanım kılavuzunda bul.
- Soğuk havada şarj yavaşlar. Birçok araçta navigasyona şarj istasyonu girildiğinde batarya ön ısıtma yapılır.
- Sürekli DC hızlı şarj yerine ağırlıklı olarak AC şarj kullanmak bataryayı daha az yorar.
Ev prizinden şarj
Aracınla gelen taşınabilir şarj kablosu normal bir ev prizine takılabilir. Ancak bu yöntem saatlerce sürekli yüksek akım çeker.
Uyarı: Ev prizinden şarj etmeden önce prizin, tesisatın ve sigortanın bu yükü taşıyabildiğini bir elektrikçiye kontrol ettir. Uzatma kablosu ya da çoklu priz kullanma. Fiş ve priz şarj sırasında ısınıyorsa şarjı durdur. Isınan bir priz yangın riski taşır.
Düzenli evde şarj edeceksen, yetkili bir elektrikçi tarafından ayrı hat ve uygun koruma elemanlarıyla kurulan bir duvar tipi şarj ünitesi (wallbox) hem daha hızlı hem daha güvenlidir.
Pratik ipuçları
- Şarj operatörlerinin mobil uygulamalarını önceden yükle, ödeme yöntemini tanımla.
- Uzun yolda bir sonraki istasyonun yanında yedek bir istasyon da planla.
- Şarj bittiğinde aracı istasyonda bekletme. Birçok operatör doluluk ücreti uygular.
Ne zaman ustaya gelmelisin?
Elektrikli aracın bakımı içten yanmalı araçlardan daha azdır ama sıfır değildir. Fren, lastik, süspansiyon, kabin filtresi ve 12 volt akü düzenli kontrol ister. Şarj portunda, kablo ya da soketlerde hasar fark edersen ya da araç şarj almıyorsa aracını yüksek voltaj konusunda yetkin bir servise göstermelisin.